‘Ode aux Rats’ komt naar Haarlem; meerdere kledingwinkels in Haarlem mikpunt van XR geuractie

HAARLEM - Op zaterdag 12 april zal in meerdere kledingwinkels in Haarlem een onaangename geur te ruiken zijn. Klimaatactivisten van XR Fashion Action demonstreren dan tegen de fastfashionindustrie, die verantwoordelijk is voor mensenrechtenschendingen over de hele wereld, inclusief in de winkels.

Al tientallen jaren wordt er onderzoek gedaan naar hoe geuren effect hebben op het winkelend publiek. Het bekendste voorbeeld daarvan is de supermarkt waar de geur van vers gebakken brood bij de ingang te ruiken is, om de klant te verleiden langs de broodafdeling te lopen. In kledingzaken worden verschillende parfums ingezet om ons koopgedrag te manipuleren, waardoor wij gebruikt worden als een soort laboratoriumratten.

Ode aux Rats is een campagne van Extinction Rebellion (XR), waarbij precies hetzelfde gebeurt, maar dan om te zorgen dat mensen mínder kopen, in plaats van meer. De ratten nemen het experiment over. Ode aux Rats heeft in Frankrijk al meerdere keren hele winkelcentra vol mensen ontmoedigd. In Nederland is één keer eerder een actie geweest.

Extinction Rebellion voert al langer actie tegen de fastfashionindustrie, die verantwoordelijk is voor meer CO2-uitstoot dan de lucht- en scheepvaart bijeen. XR Fashion Action constateert dat bedrijven als Zara, Nike, H&M, Adidas en Primark over de hele productieketen mensenrechten schenden: “Gevaarlijke werkplekken, hongerlonen, kinderarbeid, genderdiscriminatie en het oprollen van vakbonden zijn gangbare praktijken,” valt te lezen op fashionaction.nl. Veel zorgen gaan uit naar de huidige situatie in Bangladesh en de rest van Zuid-Oost-Azië, maar ook naar de concentratiekampen in China, waar Oeigoeren onze kleding onder erbarmelijke omstandigheden in elkaar naaien. Dat daarbovenop ook in Nederland zowel personeel als het winkelend publiek zo misbruikt wordt, is reden genoeg om het alarm te blijven luiden.

Bij de eerste Nederlandse Ode aux Rats-actie, op 31 januari in Naaldwijk, ontstond paniek onder het personeel. Ambulance en Brandweer kwamen ter plaatse, en vastgesteld werd dat er boterzuur gebruikt was, en er dus geen sprake was van fysieke onwelheid, maar dat de onzekerheid tot spanningsklachten had geleid. Boterzuur is, op de manier waarop XR het gebruikt, een onschadelijk goedje, dat vooral heel erg stinkt. Het wordt onder andere gebruikt als ingrediënt voor Parmezaanse kaas en Amerikaanse chocola, en is populair bij sportvissers als lokaas. Personeel van de H&M had de instructie gekregen om de informatie die de activisten hen doorgaven te negeren, waardoor onzekerheid en angst voor klachten zorgden.

“Dat was natuurlijk nooit de bedoeling,” zegt Olax, één van de activisten die bij die actie betrokken was. “Ik baal er echt enorm van dat dit zo gelopen is.” Extinction Rebellion heeft excuses aangeboden aan de betrokken personen, maar gaat wel door met de actie: “Het politierapport bevestigt wat we al wisten: de methode is niet gewelddadig. En het succes van de campagne in andere landen, plus het gebrek aan beweging in de industrie, moedigt ons aan. We zijn wanhopig, en actie is nodig.”

Extinction Rebellion is een groeiende, en lerende organisatie. De conclusie is dat tekortgeschoten is in het informeren van personeel. Voor klanten, die aan de deur een flyer aannamen en verteld werden wat er in de winkel gebeurde, bleef de actie een stuk rustiger.

Bij de actie op 12 april zal dan ook op meer manieren ingezet worden om de boodschap én de methode te verspreiden. Niet alleen met flyers en door met mensen te praten, maar ook bijvoorbeeld door de actie aan te melden bij de gemeente, door EHBO’ers in te zetten om mensen met angst- of paniekklachten op te vangen en door personeel te informeren via het management (in reactie op het gevaarlijke protocol van de H&M).

“De veiligheid van alle betrokkenen rondom een demonstratie is erg belangrijk voor de activisten. Met die veiligheid als uitgangspunt wordt gezocht naar een manier om een eind te breien aan het ondoorbroken patroon van uitbuiting van mensen, van de kinderen die overuren werken in de sweatshop tot de winkelende tiener die het gif niet van haar topje kan wassen omdat fast fashion na een paar wasbeurten uit elkaar valt. Waar de politiek met het handhaven van wetgeving ernstig tekortschiet, laten bezorgde burgers van zich horen. En van zich ruiken!”, aldus XR.