Sinterklaas, wie kent hem niet?

Foto: Charles Duijff

Sinterklaas, wie kent hem niet? Sinterklaas, Sinterklaas en natuurlijk Zw… Dat laatste hardop zingen mag nog wel, maar de knecht van Sinterklaas bij zijn oorspronkelijke naam noemen doen we online niet meer. Op straffe van een blauwe roe, een duimpje omlaag en een ban.

(Bronnen: Charles Duijff, Wikipedia / Nieuws.nl)

Hierboven, op de openingsfoto sint Charles Duijff op de Haarlemse Kruisweg met achter zijn staf een alternatieve vrouwelijke Pieterbaas. Je moet wat tegenwoordig. Niet verkeerd overigens. Haar dochtertje aan de andere zijde waakt over haar moeder, opdat Sint haar niet tot slaaf maakt.  Charles: ‘Ik deed tot 2019 sedert zo’n 12 jaar huisbezoeken, en was te gast op scholen en bij bedrijven. Met traditionele hulpen. Geen slaven hoor…medewerkers. Voor de twijfelaars: ze waren bruin geschminkt. Daardoor hebben velen met een soortgelijke huidskleur een ernstig trauma opgelopen. Ze werden soms uitgescholden voor zwarte piet. Het zal je gebeuren. Ik zou niet meer kunnen slapen. Overigens, ik heet Duijff en werd regelmatig geplaagd of gepest zo u wilt met: He duif moet je niet vliegen. Ik hield er geen trauma aan over en sliep prinsheerlijk.

De woorden zwarte piet durf ik nog nauwelijks op te schrijven. Foto’s van weleer plaatsen ook niet, want dan word ik geblokkeerd op Facebook. Mijn trouwe begeleiders haakten voor een groot deel af. De roetveegrol vinden ze niets, ze worden bovendien herkend en zijn soms ook bang om te worden lastig gevallen of bedreigd. Dat is het Nederland van vandaag. Helaas.’

Nu beperk ik me tot bezoeken aan scholen of bedrijven, waar men zelf voor (roetveeg)pieten zorgt. Ik kleed me dan ter plaatse om en kan het zo dus ook zonder chauffeur af. Americo is met pensioen. Vanwege corona vind ik huisbezoeken ook best risicovol, ook al kreeg ik mijn vaccinaties. Ik ben er voor de kinderen, die moeten plezier beleven aan het Sinterklaasfeest, dus als dat met roetveegpieten moet, het zij zo.

Sinterklaasintocht Dortrecht afgelast

De oorzaak daarvan is natuurlijk corona. Zelfs roetveegcorona is dan bedreigend.

De knecht is dus nagenoeg passé. Of dat nu terecht is of niet, racisme of niet, doet er niet toe.  En zoals je verderop in dit verhaal kunt lezen, was het ook maar een tijdelijke sidekick. We kunnen ons wellicht beter focussen op datgene waar Sinterklaas oorspronkelijk -sinds de 3e eeuw- en tegenwoordig voor staat: de kindervriend die cadeaus en lekkernijen uitdeelt.

Want zodra het november is begint het in het hele land te kriebelen: het Sinterklaasjournaal, de intochten, de schoenen zetten, cadeau’s kopen, surprises maken… en als hoogtepunt natuurlijk 5 december: de avond waarop we massaal het sinterklaasfeest vieren. Corona of niet: vieren zullen we. En cadeaus zullen er komen. Onze adverteerders zullen Sinterklaas de komende tijd een handje helpen met goede suggesties; onder meer op Black Friday. Hou de banners en advertorials op Nieuws.nl de komende tijd maar goed in de gaten!

Maar wie is nu eigenlijk Sinterklaas?

Sinterklaas (ook Sint-Nicolaas, Sint of de Goedheiligman) is gebaseerd op de bisschop Nicolaas van Myra, een Griekse heilige die in de 3e eeuw in Lycië in Klein-Azië leefde. Sinterklaas wordt standaard voorgesteld als een statige oude man met witte baard en haren, rode mijter en mantel. Hij rijdt op een schimmel (Paard van Sinterklaas).

Als heilige in het oosters christendom werd Nicolaas aanvankelijk alleen in het oosten van Europa geëerd, in het bijzonder in Griekenland en Rusland. Omdat Nicolaas de schutspatroon van de zeevaarders was, kreeg hij ook in de West-Europese kustnaties een grote aanhang. In de 13e eeuw werd zijn naamdag vastgesteld op 6 december. Dit versterkte de Nicolaasverering over heel Europa.

Het bekendste verhaal gaat over een arme man met drie dochters die dankzij giften van Sint-Nicolaas kunnen trouwen en daarom niet vervallen tot prostitutie. Hij gooide de giften door het open raam. Hier komen waarschijnlijk het strooigoed en de chocolademunten vandaan. In latere legenden wordt geschreven dat het “strooigoed” in schoenen terecht moet zijn gekomen.

Schoen zetten

Het oudste sinterklaasgebruik is het zetten van een schoen. In Nederland doet men dit vanaf ten minste de 15e eeuw, toen armen hun schoen in de kerk zetten en rijke burgers daar geld in stopten, dat onder de armen werd verdeeld. Uit de 16e eeuw bestaan beschrijvingen van het schoen zetten door kinderen in de huiskamer. De kinderen vullen hun schoen met haver en stro. ’s Avonds laat vervangen de ouders dit door appels, koeken, rozijnen of geld. Speelgoed, suikergoed, gemberkoeken, pepernoten, kruidnoten, marsepein of speculaas werden ook gegeven.

Andere tradities zijn het strooien van snoepgoed, het zingen van sinterklaasliedjes en de geschenken op sinterklaasavond. Als drank werd chocolademelk, vanaf de 18e eeuw, en een gekruide wijn geschonken. Banketletters zijn sinds de 19e eeuw bekend. De ondeugende kinderen vonden een roe of zakje zout in de schoen.

Stoomboot en knecht

Algemeen wordt aangenomen dat de onderwijzer Jan Schenkman (1806-1863) de eerste was die Sinterklaas uit Spanje liet komen. Volgens hem was Sinterklaas de “Bisschop van Spanje”. Schenkman introduceerde ook de knecht en de stoomboot waarmee hij naar Nederland kwam. Schenkman gebruikte in zijn prentenboekje Sint Nikolaas en zijn knecht uit circa 1850 de zeer bekend geworden beginregels Zie, ginds komt de stoomboot / Uit Spanje weer aan! Schenkmans boekje was gewild, en de afbeeldingen zorgden er ook voor dat de entourage en het uiterlijk van Sinterklaas − een statige oude man met witte baard en haren, rode mijter en mantel − in de navolgende decennia als het enige echte werd aangenomen. Datzelfde geldt voor de knecht, die dus pas halverwege de 19e eeuw in beeld kwam en aan het begin van de 21e eeuw weer aan het verdwijnen is, danwel een ander uiterlijk krijgt.

In de 20e en 21e eeuw zijn er nieuwe tradities bij gekomen, zoals de intochten, het Sinterklaasjournaal, elkaar ‘roasten’ met surprises en gedichten en vooral elkaar verwennen met cadeaus, lekkernijen en gezelligheid. Dat blijven we vast nog heel lang doen. Kerst of geen kerst. Veel plezier!

Bron: Wikipedia. Foto: Charles Duijff.

Reacties