Natuur trekt haar mooiste jas aan om hem vervolgens uit te doen

Zuid KENNEMERLAND - Het blijft een merkwaardige gewoonte van moeder natuur. Juist wanneer de temperaturen dalen en de dagen korter worden, trekken de bomen hun kleding uit. Hun lievelingskleur daarvan kennen we allemaal, groen natuurlijk!

Voordat ze in hun blote takken staan lijkt hun wasserette in een verkeerd boomblaadje te hebben gestaan, want dat groen verandert zomaar in goudgeel, oranje, vuurrood en kastanjebruin. Ja en dat bruin niet alleen maar bij kastanjes! Kijk hieronder maar eens tussen de hulst...

Het ziet eruit als een laatste modeshow, voordat de takken kaal de winter tegemoetgaan.

Voor wandelaars betekent dat genieten van een gratis kleurenfestival. Voor gemeentelijke plantsoenendiensten begint juist het jaarlijkse gevecht tegen miljoenen bladeren, die zich weinig aantrekken van bezems en bladblazers. Nauwelijks is een straat schoongeveegd of een nieuwe windvlaag zorgt ervoor dat het werk opnieuw kan beginnen.

Toch heeft dat vallende blad een belangrijke functie. Het vormt een beschermende deken voor de bodem, biedt onderdak aan talloze insecten en andere kleine dieren en levert uiteindelijk voedingsstoffen aan het bodemleven. Wat voor de één rommel is, betekent voor de ander overleven.

Weinig muziekstukken weten de sfeer van de herfst zo treffend te vangen als Autumn Leaves. Het lied ontstond in 1945 als het Franse Les Feuilles mortes, met muziek van Joseph Kosma en later een tekst van Jacques Prévert. De Engelse tekst daarvan werd geschreven door Johnny Mercer.

Sindsdien groeide het uit tot een van de bekendste jazzstandards ter wereld. Onder anderen Nat King Cole, Frank Sinatra, Édith Piaf en jazzlegende Miles Davis gaven er hun eigen interpretatie aan. Maar één van de mooiste uitvoeringen vind ik de onderstaande van Eva Cassidy, een zangeres die pas beroemd werd, nadat ze op jonge leeftijd overleed.

Deze melodie ademt weemoed, herinneringen en vergankelijkheid. Het vallende blad staat symbool voor wat voorbijgaat, maar ook voor de schoonheid van het loslaten. Wie het nummer beluistert terwijl buiten de bladeren langs het raam dwarrelen, kan zomaar even in een filosofische stemming raken.

En dat is misschien wel de bijzondere kracht van de herfst: het seizoen weet melancholie en schoonheid moeiteloos met elkaar te verbinden.

De herfst heeft ook invloed op de menselijke gemoedstoestand. Minder daglicht kan onze biologische klok beïnvloeden. Sommige mensen voelen zich daardoor vermoeider, hebben meer behoefte aan slaap of merken dat hun stemming wat somberder wordt. Bij een kleinere groep leidt dat tot een terugkerende seizoensgebonden depressie.

Maar de herfst kent ook een vrolijker gezicht. Een stevige wandeling door een kleurrijk bos, de geur van vochtige bladeren, paddenstoelen langs het pad en daarna thuiskomen bij een warme kop chocolademelk kunnen juist een bijzonder behaaglijk gevoel geven.

Psychologen spreken wel van het belang van natuurbeleving voor ontspanning en welzijn. En daarvoor hoeft niemand naar een tropisch eiland. Een wandeling door een herfstig park kan al voldoende zijn om de dagelijkse beslommeringen even te vergeten.

De herfst is daarmee een seizoen van tegenstellingen. Buiten wordt het kouder, binnen zoeken we warmte. De natuur wordt stiller, terwijl onze gedachten soms juist drukker worden.

Voor dieren is de herfst minder een romantisch tafereel dan een periode van serieuze voorbereiding. Terwijl mensen zich afvragen welke winterjas dit jaar nog modieus is, zijn eekhoorns druk bezig met het verzamelen en verstoppen van noten.

Egels bouwen beschutte nesten en proberen voldoende vetreserves op te bouwen voor hun winterslaap. Trekvogels vertrekken naar warmere streken, terwijl andere vogels juist vanuit noordelijke gebieden in Nederland arriveren om hier de winter door te brengen.

Ook herten laten van zich horen. Tijdens de bronsttijd proberen mannetjes met indrukwekkend geburl en soms stevige krachtmetingen de aandacht van vrouwtjes te trekken. Van herfstmelancholie is bij deze dieren weinig sprake. Daar overheerst eerder de romantiek, zij het met een behoorlijk hoog testosterongehalte.

Bij veel dieren worden deze gedragingen vooral gestuurd door veranderingen in daglengte, temperatuur en voedselbeschikbaarheid. Of een eekhoorn daadwerkelijk somber wordt van vallende bladeren, is wetenschappelijk moeilijk vast te stellen. Wel is duidelijk dat de herfst hun gedrag ingrijpend beïnvloedt.

Misschien is de herfst juist daarom zo bijzonder. Waar de lente staat voor nieuw leven en de zomer voor uitbundigheid, nodigt de herfst uit tot bezinning. De natuur laat zien dat afscheid nemen niet alleen verdrietig hoeft te zijn, maar ook iets moois kan opleveren.

En terwijl de laatste bladeren langzaam naar beneden dwarrelen, klinkt in gedachten opnieuw Autumn Leaves. Een melodie die ons eraan herinnert dat alles voortdurend verandert.

De bomen maken zich daar overigens niet druk om. Die weten allang dat na de winter vanzelf weer een lente komt.